Lần đầu tập ba môn phối hợp, tôi mắc đúng lỗi của một người làm chủ mới: lao hết sức ngay từ đầu. Bơi như thể vạch đích ở ngay đó. Kết quả, lên xe đạp thì chân đã rã, tới phần chạy thì chỉ còn lê.
Bài học đắt mà sòng phẳng: đường dài không thắng bằng sức. Nó thắng bằng nhịp.
Đây là bài thứ ba trong loạt về hai thế giới của người làm chủ. Và tôi tin thể thao — cụ thể là bơi, đạp, chạy — đã dạy tôi về kinh doanh nhiều hơn phần lớn sách quản trị tôi từng đọc.
Kinh doanh là ba môn phối hợp, không phải chạy nước rút
Nhiều người làm chủ điều hành doanh nghiệp như chạy 100 mét. Bung hết tốc lực, nín thở, lao về đích. Vấn đề là kinh doanh không có vạch đích ở mét thứ một trăm. Nó là một cự ly dài, đổi địa hình liên tục, và bạn phải tự về đến nơi.
Ba môn phối hợp mô phỏng điều đó gần như hoàn hảo. Bạn bơi, rồi đạp, rồi chạy — ba trạng thái khác hẳn nhau, nối nhau không nghỉ. Ai dồn hết sức vào phần đầu sẽ trả giá ở phần sau. Ai biết phân phối sẽ về đích trong khi người mạnh hơn đã gục bên đường.
Thế giới bên ngoài của người làm chủ cũng ba môn như vậy. Có mùa bạn “bơi” — gồng qua giai đoạn khó, dòng tiền chặt, chỉ cốt nổi. Có mùa bạn “đạp” — guồng đều, mở rộng, tăng tốc. Có mùa bạn “chạy” — về đích một dự án, một quý cao điểm. Người giỏi không phải người mạnh nhất ở một môn. Là người chuyển được giữa ba trạng thái mà không vỡ nhịp.
Bài học thứ nhất: giữ nhịp tim, đừng giữ tốc độ
Trong ba môn phối hợp, dân chuyên không nhìn tốc độ. Họ nhìn nhịp tim. Vì tốc độ là thứ bên ngoài, còn nhịp tim là thứ bên trong — và bên trong mới quyết định bạn đi được bao xa.
Giữ nhịp tim trong vùng bền vững, bạn chạy được hàng giờ. Vượt ngưỡng để đua tốc độ với người bên cạnh, bạn cháy trong vài phút rồi sụp.
Người làm chủ hay mắc lỗi đua tốc độ với người khác. Đối thủ tung khuyến mãi, mình tung theo. Người ta mở thêm kênh, mình mở theo. Người ta lên một trend, mình nhảy vào, dù kiệt. Đó là chạy theo tốc độ của người khác — và nó đẩy nhịp tim doanh nghiệp bạn vượt ngưỡng.
Bền bỉ bắt đầu từ việc biết vùng nhịp của chính mình. Doanh nghiệp bạn guồng đều ở mức nào mà vẫn khỏe? Bạn cá nhân làm được bao nhiêu giờ mỗi ngày mà vẫn còn người vào sáng hôm sau? Tìm ra vùng đó, rồi sống trong đó phần lớn thời gian. Chỉ bứt ngưỡng ở những đoạn xứng đáng, và biết rằng bứt xong phải hồi.
Bài học thứ hai: chuyển trạng thái là một kỹ năng riêng
Trong ba môn phối hợp có một thứ tên là “transition” — khoảnh khắc chuyển từ bơi sang đạp, từ đạp sang chạy. Dân nghiệp dư xem nhẹ nó. Dân chuyên tập riêng nó. Vì transition vụng làm mất thời gian và làm rối toàn bộ phần sau.
Cơ thể bạn vừa quen với bơi, giờ phải chạy — cơ chân lạ lẫm, đầu vẫn ở nhịp cũ. Nếu không tập, bạn loạng choạng cả cây số đầu. Nếu tập, bạn trôi mượt qua.
Kinh doanh đầy những transition. Chuyển từ mùa thấp điểm sang cao điểm. Từ giai đoạn sống sót sang giai đoạn mở rộng. Từ làm một mình sang dẫn một đội. Phần lớn người làm chủ vấp ở chính những khúc chuyển này — không phải vì họ yếu ở trạng thái mới, mà vì họ không tập việc chuyển.
Tôi học cách coi mỗi khúc chuyển là một kỹ năng phải chuẩn bị, không phải một sự cố bất ngờ. Trước cao điểm, tôi dựng hệ thống sớm — vì kỷ luật là hệ thống, không phải ý chí. Trước khi giao việc cho đội, tôi tập buông dần thay vì buông đột ngột. Transition mượt hay vụng quyết định cả chặng sau.
Bài học thứ ba: kiệt sức không phải huy chương
Có một niềm tin độc hại trong giới làm chủ: càng kiệt càng đáng nể. Thức khuya nhất, làm nhiều nhất, hy sinh sức khỏe nhiều nhất — như thể đó là bằng chứng của sự nghiêm túc.
Ba môn phối hợp chữa tôi khỏi niềm tin đó. Trên đường đua, người kiệt sức không được vinh danh. Họ đứng bên lề, nhìn người khác về đích. Cơ thể không quan tâm bạn cố gắng đến đâu — vượt giới hạn không hồi phục thì nó sập, đơn giản vậy.
Tôi từng đánh đổi sức khỏe lấy doanh thu, nghĩ đó là cái giá phải trả. Đến một lúc cơ thể gửi hóa đơn. Và tôi hiểu ra: sức khỏe không phải thứ bạn tiêu để mua thành công. Nó là động cơ tạo ra thành công. Đốt động cơ để chạy nhanh hơn là logic của kẻ sắp hỏng xe.
Hồi phục không phải lười biếng. Trong thể thao, cơ bắp mạnh lên lúc nghỉ, không phải lúc tập. Nghỉ là một phần của tập. Với người làm chủ cũng vậy: giấc ngủ đủ, bữa ăn tử tế, một buổi vận động — đó không phải phần thưởng sau khi xong việc. Đó là điều kiện để làm được việc. Tôi viết thêm về cái vòng xoáy kiệt sức của người giỏi trong bài vì sao seller giỏi vẫn kiệt sức.
Bài học thứ tư: kỷ luật của thân thể rò sang mọi nơi
Điều bất ngờ nhất ba môn phối hợp dạy tôi: kỷ luật không chia ngăn.
Một người dậy sớm xuống hồ bơi khi trời còn tối, giữ lịch tập qua những ngày không muốn, học cách chịu khó chịu mà không bỏ cuộc — người đó mang đúng năng lực ấy vào phòng họp, vào báo cáo, vào những quyết định khó. Thân thể là nơi rẻ nhất và thật nhất để tập kỷ luật, vì nó phản hồi ngay và không nói dối.
Bạn không thể tự lừa mình rằng đã chạy mười cây số nếu chưa chạy. Con số không co giãn theo lời bào chữa. Cái kỷ luật trần trụi đó, một khi quen, sẽ thấm vào cách bạn điều hành. Người giữ được lời hứa với chính mình lúc 5 giờ sáng thường cũng là người giữ được lời hứa với khách, với đội, với chính tầm nhìn của mình.
Bắt đầu bằng một việc đủ nhỏ để không bỏ
Bạn không cần đăng ký một cuộc đua. Bạn cần một thói quen thân thể đủ nhỏ để không có cớ bỏ.
Chọn một việc bạn chắc chắn làm được mỗi ngày, kể cả ngày tệ nhất. Mười phút đi bộ. Hai mươi cái chống đẩy. Một vòng quanh khu nhà. Nhỏ đến mức buồn cười. Rồi giữ nó như giữ một cuộc hẹn với người quan trọng nhất — chính bạn.
Mục tiêu không phải vóc dáng. Mục tiêu là dạy cho hệ thần kinh của bạn một bài học mà sau này doanh nghiệp sẽ hưởng: ta giữ lời với chính mình, đều đặn, qua những ngày không muốn. Đó là nhịp. Và đường dài, như mọi cuộc ba môn phối hợp, thuộc về người giữ được nhịp lâu nhất — không phải người lao nhanh nhất rồi gục.
Về tác giả
Võ Thị Mỹ Hạnh — Nhà sáng lập kiêm CEO Việt An Express, 18 năm ngành vận chuyển hàng không, điều hành hơn 60 nhân sự tại 4 chi nhánh. Mê ba môn phối hợp (bơi, đạp, chạy) và leo núi; tin rằng sức khỏe là động cơ chứ không phải cái giá của thành công. Đây là bài thứ ba trong loạt về hai thế giới của người làm chủ.
Câu hỏi thường gặp
Tôi quá bận, không có thời gian tập thể thao thì sao? Bắt đầu nhỏ tới mức không thể viện cớ: 10 phút mỗi ngày. Mục tiêu giai đoạn đầu không phải thể lực mà là sự đều đặn. Sự đều đặn của thân thể sẽ rò sang kỷ luật vận hành.
Sức khỏe liên quan gì tới doanh thu? Trực tiếp. Quyết định tệ thường được ra lúc kiệt sức. Một cơ thể khỏe giữ cho đầu óc tỉnh, cảm xúc ổn, và sức bền đường dài — tất cả đều là yếu tố làm ra doanh thu bền vững.
Đọc tiếp bài nào trong loạt này? Nếu muốn về sự kiên định khi ra quyết định, đọc bài về la bàn giá trị. Về kỷ luật như một hệ thống, xem khung kỷ luật của người làm chủ.